قانون آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي

قانون آئين‌ نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي ‌ جهت مشاهده متن كامل "آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي" منتشر شده توسط معاونت قوانين مجلس در دی ماه 1404 به شماره شناسنامه (49296) با عنوان "قانون آئين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي ( نسخه منتشره معاونت قوانين،‌ اداره كل اسناد و تنقيح قوانين مجلس شوراي اسلامي،‌ دي ماه 1404 با اعمال آخرين اصلاحات و الحاقات) " مراجعه نماييد مصوب 1378,07,18 با اصلاحات و الحاقات بعدي مبحث اول - تشكيل و افتتاح مجلس ‌اول - تشكيل مجلس

ماده 1 - محل مجلس شوراي اسلامي ايران محل تشكيل اولين مجلس خبرگان است كه قانون اساسي ايران در آن به تصويب رسيده است و هيچ محل ديگري براي تشكيل جلسات عمومي رسميت ندارد مگر با تصويب دو سوم نمايندگان حاضر در مجلس. تبصره - در مواقع اضطراري كه اجتماع و تشكيل جلسات در محل رسمي ممكن نباشد، محل جديد تشكيل جلسات بايد رسماً از طرف هيأت رئيسه به اطلاع نمايندگان برسد. ‌دوم - افتتاح مجلس ‌

ماده 2 - نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراي اسلامي طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسي با حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان رسميت مي يابد. در آغاز جلسه آيات (35) تا (42) سوره شوري تلاوت مي شود. پس از قرائت پيام مقام معظم رهبري مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) و شهيدان انقلاب اسلامي و اداي احترام و تجديد عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت. ‌سوم - تشريفات سوگند ‌

ماده 3 - نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسي سوگند ياد مي كنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت مي شود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگندنامه را امضاء مي كنند. نمايندگان اقليت هاي ديني اين سوگند را با ذكر كتاب آسماني خود ياد خواهند كرد. نمايندگاني كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمي كه حضور پيدا مي كنند سوگند را بجا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند. چهارم - جايگاهها

ماده 6 - حفظ انتظام وامنيت محوطه مجلس بعهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوه اي بدون اجازه رئيس، حق مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.

ماده 8 - حمل هر نوع اسلحه براي كساني كه وارد ساختمان اصلي مجلس مي شوند مطلقاً ممنوع است. مبحث دوم - تشكيلات قانونگذاري مجلس اول - هيأت‌ هاي رئيسه مجلس الف - هيأت رئيسه سني

ماده 9 - مسن ترين فرد از نمايندگان حاضر به عنوان رئيس سني و فرد بعدي به عنوان نايب رئيس و دو نفر از جوانترين نمايندگان حاضر به سمت منشي معين مي شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مي گيرند. در صورت تساوي سن، هيأت رئيسه سني با قيد قرعه از بين مسن ترين و جوانترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد. اعلام هيأت رئيسه سني با اداره كل قوانين مجلس است.

ماده 10 - وظايف هيأت رئيسه سني، اداره جلسه افتتاحيه، انجام مراسم تحليف، اقتراع شعب و اجراي انتخابات هيأت رئيسه موقت است. ب - هيأت رئيسه موقت ‌

ماده 11 - انتخاب هيأت رئيسه موقت در دومين جلسه علني مجلس انجام خواهد شد. تركيب و طرز انتخاب آن مانند هيأت رئيسه دائم است، به جز اينكه اكثريت نسبي در انتخاب رئيس كافي خواهد بود. هيأت رئيسه موقت بلافاصله پس از انتخاب، با متن سوگندنامه هيأت رئيسه دائم مراسم تحليف را بجاي خواهد آورد.

ماده 12 - وظايف هيأت رئيسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تأييد اعتبارنامه دو سوم نمايندگان و اجراي انتخابات هيأت رئيسه دائم و تمشيت امور اداري مجلس است. ج - هيأت رئيسه دائم

ماده 13 - پس از تصويب اعتبارنامه حداقل دو سوم مجموع نمايندگان، هيأت رئيسه موقت اقدام به انتخاب هيأت رئيسه دائم مي كند، اعضاء هيأت رئيسه دائم براي يكسال انتخاب مي شوند. مبناي تجديد انتخابات ساليانه، سالروز انتخابات هيأت رئيسه قبلي بوده و در صورتي كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مي گردد و مسووليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل تفويض خواهد گرديد.

ماده 14 - هيأت رئيسه دائم مركب از رئيس، دو نايب رئيس، شش منشي و سه كارپرداز مي باشد.

ماده 16 - قبل از اخذ رأي براي هيأت رئيسه، اسامي داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علني اعلام خواهد شد.

ماده 17 - اعضاء هيأت رئيسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان به ترتيب زير سوگند ياد مي كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مي باشند. بسم الله الرحمن الرحيم «من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي كنم كه حداكثر توان خود را براي اجراء آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي با مراعات بي طرفي كامل در انجام وظايف بكار گيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين نامه اجتناب نمايم.»

ماده 18 - نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به عنوان نايب رئيس اول و نايب رئيس دوم و در صورت تساوي آراء با قيد قرعه انتخاب مي شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را بر عهده خواهند داشت. تبصره - رئيس مجلس مي تواند حتي هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمي را به ترتيب به عهده نواب رئيس بگذارد.

ماده 20 - هيچيك از اعضاء هيأت رئيسه مجلس نمي تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و درصورتي كه هر يك از اعضاء اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفي شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمي توانند به عنوان رئيس يا مخبر كميسيون هاي مجلس انتخاب گردند و در صورتي كه رئيس يا مخبر كميسيون ها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفي شناخته مي شوند.

ماده 22 - وظايف منشيان عبارتند از: 1 - مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها. 2 - قرائت طرحها و لوايح، پيشنهادها، نوشته ها و مطالبي كه بايد به اطلاع مجلس برسد. 3 - تنظيم پيشنهادهاي واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره. 4 - ترتيب اجازاتي كه نمايندگان در جلسه براي نطق مي خواهند، با رعايت حق تقدم و قيد شماره ترتيب.

ماده 24 - رئيس مجلس و ساير اعضاي هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين نامه در برابر مجلس مسؤوليت مشترك دارند.

ماده 27 - هر يك از شعب براي تمام دوره نمايندگي رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از: 1- رسيدگي به اعتبارنامه ها. 2- تعيين اعضاي كميسيون تحقيق. 3- تعيين اعضاي كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس. 4- بررسي و تشخيص صلاحيت نامزدهاي عضويت در كميسيون هاي تخصصي مجلس.

ماده 28 - هر يك از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قيد اسامي حاضرين و غايبين و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند. ب - كميسيون ها

ماده 29 - مجلس داراي كميسيون هاي خاص شامل كميسيون تحقيق، تدوين آيين نامه داخلي مجلس، اصل نودم (90)، و كميسيون هاي تخصصي با محدوده وظايف مشخص به شرح مواد اين آيين نامه خواهد بود. تعداد اعضاء كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آيين نامه داخلي مجلس هر كدام پانزده نفر و ساير كميسيون هاي خاص و تخصصي بنا به تشخيص هيأت رئيسه و رؤساي شعب داراي حداقل نوزده و حداكثر بيست و سه نفر عضو خواهند بود. كميسيونهاي خاص 1 - كميسيون تحقيق

ماده 30 - به منظور بررسي اعتبارنامه هايي كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوي نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاي خود را كه آگاهي بيشتري به مسائل حقوقي داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به عنوان اعضاي اصلي و علي البدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علني قرائت گردد. 2 - كميسيون تدوين آيين‌ نامه داخلي مجلس

ماده 31 - هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاء خود را كه واجد صلاحيت باشد براي تشكيل كميسيون تدوين آيين‌ نامه داخلي مجلس معين و نتيجه را‌به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون طرحهاي مربوط به مواد آيين‌ نامه داخلي مجلس را رسيدگي كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مي‌ نمايد‌ تا مطابق آيين‌ نامه مورد بررسي قرار گيرد. 3 - كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي

ماده 32 - به منظور اجراي اصل نودم (90) قانون اساسي كميسيوني بنام كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي تشكيل مي گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد. 4 - كميسيون هاي تخصصي

ماده 34 - كميسيون آموزش و تحقيقات براي انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومي، آموزش فني و حرفه اي، آموزش عالي، تحقيقات و فن آوري، مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

ماده 35 - كميسيون اجتماعي براي انجام وظايف محوله در محدوده امور اداري و استخدامي، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

ماده 36 - كميسيون اقتصادي براي انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارائي، بازرگاني داخلي، بازرگاني خارجي مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

ماده 37 - كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجي، سياست داخلي، شوراها، شهرداريها، اطلاعات و امنيت داخلي، دفاع و امنيت خارجي و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

ماده 38 - كميسيون انرژي براي انجام وظايف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاههاي آبي و برقي، انرژي اتمي و انرژي‌هاي نو‌ مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود.

ماده 40 - كميسيون بهداشت و درمان براي انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستي، تأمين اجتماعي و بيمه هاي اجتماعي و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين نامه تشكيل مي شود.

ماده 41 - كميسيون صنايع و معادن براي انجام وظايف محوله درمحدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمي، صنايع هوافضا و ارتباطات‌ مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

ماده 42 - كميسيون عمران براي انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابري، مسكن، عمران شهري و عمران روستايي مطابق ضوابط اين‌ آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

ماده 43 - كميسيون فرهنگي براي انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعي، تربيت بدني‌ و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. ‌

ماده 44 - كميسيون قضائي و حقوقي براي انجام وظايف محوله در محدوده قضائي و حقوقي مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود.

ماده 45 - كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي براي انجام وظايف محوله در محدوده كشاورزي، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست‌ و هواشناسي مطابق ضوابط اين آيين‌ نامه تشكيل مي‌ شود. 5 - مقررات مشترك كميسيون‌ ها

ماده 48 - هريك از كميسيون هاي تخصصي مجلس موظف است از ميان اعضاي خود كميته و يا كميته هاي فرعي متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميته هاي فرعي داراي يك رئيس، يك نايب رئيس و يك منشي خواهند بود كه توسط اعضاي همان كميته انتخاب مي گردند. مصوبات كميته هاي فرعي بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.

ماده 49 - پس از انتخاب اعضاي كميسيون ها، هر كميسيون به رياست مسن ترين عضو و با حضور حداقل دو سوم اعضاء خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نايب رئيس، يك مخبر و دو منشي با رأي مخفي با ورقه با اكثريت نسبي به مدت يكسال انتخاب مي نمايد. تبصره - اداره كل قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كاري و ميزان تحصيلات اعضاي هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت‌ رئيسه آن كميسيون در اختيار اعضاء قرار دهد.

ماده 50 - مناط اعتبار براي رسميت جلسه كميسيون ها حضور حداقل دو سوم اعضاء مي باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عدة حاضر خواهد بود.

ماده 51 - هر نماينده هر شش ماه مي تواند پس از گذشت شش ماه از آغاز كار هر دوره مجلس از طريق هيأت رئيسه تقاضاي تغيير كميسيون را بنمايد. اين تغيير و انتقال با موافقت اكثريت اعضاء كميسيون هاي ذي ربط انجام مي پذيرد.

ماده 52 - هيأت رئيسه مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان باتجربه و مناسب مجلس را به عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار مي دهد تا نسبت به امور كارشناسي و اداري مربوطه از قبيل ارتباط با هيأت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيون ها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگاني اوراق و پرونده ها، تسريع جريان امور دفتري و تهيه صورتجلسات و ساير امور اداري اقدام نمايد.

ماده 53 - گزارش عملكرد كميسيون ها بايستي هر ماه يكبار به هيأت رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضي به اطلاع نمايندگان برسد.

ماده 54 – در صورتي كه نمايندگان از طرف كميسيون براي اداي توضيح در زمينه سؤال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سؤال و يا پيشنهاد خواهد بود.

ماده 55 - تمام اسناد و اوراق مربوط به اموري كه بايد در كميسيون ها بررسي شود از طرف هيأت رئيسه به آن كميسيون ارجاع مي شود. نمايندگان مي توانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جاري كميسيون در محل كميسيون بايگاني و در پايان هر دوره به بايگاني مجلس منتقل مي شود.

ماده 56 - پس از آنكه مجلس در باره طرح يا لايحه‌ اي رأي نهايي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به ‌آن، در اداره كل قوانين مجلس‌ بايگاني مي‌ شود. 6 - ساير مقررات ‌

ماده 57 - هر نماينده به جز رئيس مجلس، ملزم است عضويت يكي از كميسيون هاي تخصصي را بپذيرد و در صورت تمايل مي تواند در كميسيون هاي ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأي شركت كند. تبصره - عضويت در كميسيون هاي تحقيق و تدوين آئين نامه داخلي مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود. 7 - كميسيون مشترك

ماده 58 (اصلاحي 27ˏ03ˏ1380)- در مورد طرح ها و لوايحي كه به تشخيص هيأت رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسي داشته باشند، كميسيون مشترك تشكيل مي گردد. تعداد اعضاء كميسيون مشترك بيست و سه نفر مي باشد. تعيين سهم هر كميسيون به وسيله هيأت رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذي ربط مي باشد. كميسيون مشترك در انتخاب هيأت رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيون ها اقدام مي نمايد. 8 - كميسيون ويژه

ماده 60 - كليه امور اداري مجلس اعم از مالي، استخدامي، سازماني، خدماتي و ساير امور اجرائي به عهدة هيأت رئيسه است كه بر طبق قوانين خاص مصوب مجلس توسط رئيس سازمان اداري تحت نظر رئيس مجلس اداره مي شود. تبصره - رئيس سازمان اداري به وسيلة كارپردازان پيشنهاد و پس از تصويب هيأت رئيسه با ابلاغ رئيس مجلس تعيين مي گردد.

ماده 62 - سازمان اداري مجلس همه ساله بودجه سال بعد مجلس را در مهلت قانوني تهيه و پس از طي مراحل اظهارنظر و تصويب هيأت رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شوراي اسلامي از طريق رئيس مجلس جهت طي مراحل قانوني براي دولت ارسال مي دارد.

ماده 63 - به منظور برقراري امكان ملاقات و ارتباط مردم با نمايندگان در مركز و حوزه هاي انتخابيه، هيأت رئيسه مجلس شوراي اسلامي موظف است با استفاده از ساختمان ها و امكانات موجود و اعتبارات مصوب، زمينه رابطه مردم با نمايندگان را فراهم سازد. مبحث چهارم - حضور اعضاي قوه مجريه و شوراي نگهبان در مجلس ‌

ماده 64 - در صورتي كه نمايندگان لازم بدانند بنا به پيشنهاد رئيس مجلس و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شوراي اسلامي، وزراء مكلف به حضور در مجلس مي باشند و هرگاه تقاضا كنند و مطلبي داشته باشند، مطالب آنان استماع مي شود. مبحث اول - رسيدگي به اعتبارنامه نمايندگان

ماده 67 - هيچ شعبه اي نمي تواند تقديم گزارش خود را بيش از دوازده روز از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. در صورتي كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نايب رئيس شعبه مكلف است هيأت رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غير اين صورت به شعبه بعد ارجاع مي نمايد كه ظرف ده روز پس از دريافت پرونده، گزارش دهد.

ماده 68 - گزارش هر يك از شعب درباره تأييد يا رد اعتبارنامه ها بدون ذكر دليل در مجلس قرائت مي شود. در صورتي كه گزارش شعبه مبني بر رد اعتبارنامه باشد و يا اينكه معترضين بر اعتبار خود باقي باشند، اعتبارنامه به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد. در غير اين صورت اعتبارنامه مصوب تلقي گرديده و رئيس مجلس تصويب آن را اعلام مي نمايد.

ماده 69 - كميسيون تحقيق ظرف حداكثر پانزده روز به دلائل و توضيحات كتبي شعب و معترضين (‌كه بايد ظرف پنج روز از تاريخ ارجاع ‌اعتبارنامه به كميسيون، به آن كميسيون فرستاده باشند) رسيدگي مي‌ كند و پس از استماع و بررسي توضيحات شفاهي معترضين و مدافعات كتبي يا‌ حضوري نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي دارد. ‌در صورت عدم حضور عمدي نماينده مورد اعتراض در كميسيون و يا عدم ارسال مدافعات كتبي كميسيون مي‌ تواند بدون استماع مدافعات وي نظر‌ خود را به مجلس ارسال دارد. ‌

ماده 71 - چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وي براي دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأي گيري مي شود. تبصره - در صورتي كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلائل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مي توانند با اطلاع قبلي هيأت رئيسه، دلائل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگري تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.

ماده 73 - اخذ رأي نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفي و با ورقه مخصوص خواهد بود.

ماده 74 - نمايندگاني كه هنوز اعتبارنامه آنان به تصويب نرسيده حق دادن رأي به جز در مورد اعتبارنامه نمايندگان و همچنين حق حضور در شعبه يا كميسيون تحقيق، هنگام رسيدگي به اعتبارنامه خود را ندارند. در صورتي كه از طرف شعبه يا كميسيون يا با تقاضاي خود براي اداي توضيحات دعوت شوند، حق رأي نخواهند داشت ولي حق اظهارنظر دارند. مبحث دوم - حقوق و تعهدات نمايندگان اول - مصونيت نمايندگان

ماده 75 - بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسي نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهارنظر خود كاملاً آزادند و نمي توان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كرده اند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف خود داده اند تعقيب يا توقيف كرد و يا از حقوق اجتماعي محروم نمود. تبصره - وظايف نمايندگي شامل نطق قبل از دستور، بحثهاي داخل دستور، بحثهاي جلسات كميسيون ها، اظهار نظراتي كه براي اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسي انجام مي شود و ساير موارد نظارتي و قانوني است.

ماده 76 - چنانچه به تشخيص هيأت رئيسه نماينده اي در سخنان خود در جلسه علني به كسي نسبت ناروا داده و يا هتك حرمت نمايد فرد مزبور مي تواند در دفاع از خود، به صورت مكتوب به اتهام وارده پاسخ گويد. پاسخ ارسالي در صورتي كه بيش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهين و افترا نباشد، در اولين فرصت در جلسه علني قرائت خواهد شد.

ماده 77 - اگر در ضمن مذاكره صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئي به يكي از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماينده مذكور براي رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا ده دقيقه اجازه نطق داده مي شود. ‌دوم - تعهدات نمايندگان

ماده 78 - نمايندگان براساس مسؤوليت نمايندگي، متعهد و ملتزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراء آيين نامه داخلي مي باشند. در مواردي كه نماينده اي رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل به ترتيب از طرف رئيس به عمل خواهد آمد : 1 - تذكر شفاهي در جلسه علني. 2 - اخطار در جلسه علني. 3 - احضار و توبيخ متخلف در جلسه هيأت رئيسه.

ماده 79 - رئيس جلسه نسبت به نمايندگاني كه از موضوع مذاكره خارج مي شوند و يا بدون اجازه صحبت مي كنند وهمچنين نسبت به نمايندگاني كه به واسطه عدم رعايت آيين نامه داخلي يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمي نمايند تذكر مي دهد.

ماده 80 - در صورتي كه رئيس به يكي از نمايندگان دوبار تذكر داد و نماينده مجدداً از حدود نظم خارج گرديد، رئيس به او اخطار مي كند.

ماده 81 - توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس مي شود در موارد ذيل اجراء مي گردد: 1 - در صورتي كه نماينده اي پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود. 2 - در صورتي كه نماينده اي ظرف مدت يك ماه چهار مرتبه در جلسات متوالي يا شش مرتبه در مجموع مورد تذكر واقع شده باشد. 3 - كساني كه بيش از سه جلسه متوالي يا در مجموع پنج جلسه در يك ماه تأخير غيرمجاز داشته باشند. سوم - حقوق نمايندگان

ماده 82 - مقرري نمايندگان بر اساس قانون نظام هماهنگ پرداخت كاركنان دولت و مخارج سمت نمايندگي با پيشنهاد هيأت رئيسه و تصويب جلسه مشترك هيأت رئيسه و كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس براي هر سال تعيين و جهت درج در بودجه ساليانه كشور به دولت ابلاغ مي گردد. قبل از تصميم مجدد در هر دوره مطابق مصوبه دوره قبل عمل خواهد شد. چهارم - مأموريتها

ماده 83 - مأموريتهاي رسمي فردي و جمعي نمايندگان براي شركت در سمينارها، اجلاسها و بازديدهاي فني و تخصصي در داخل و يا خارج از‌كشور با تصويب كميسيون ذي‌ ربط و تاييد هيأت رئيسه انجام خواهد شد. نتايج حاصل از ماموريت به آن كميسيون و هيأت رئيسه مجلس تسليم‌ مي‌ گردد. ‌پنجم - تعطيلات و مرخصيها ‌

ماده 84 - تعطيلات تابستاني مجلس در هر سال سي روز است كه زمان آن با تشخيص مجلس تعيين مي شود. هيأت رئيسه مي تواند در تنظيم برنامه جلسات علني و كميسيون ها به گونه اي عمل كند كه نمايندگان در هر ماه يك هفته كاري هم براي رسيدگي به وظايف نمايندگي فرصت داشته باشند. تبصره - در صورت ضرورت، رئيس مجلس مي تواند با تقاضاي حداقل پنجاه نفر از نمايندگان و يا درخواست دولت، با ذكر دليل، در اوقات تعطيل، مجلس را بطور فوق العاده دعوت به انعقاد نمايد.

ماده 85 - نمايندگان يك ماه در هر سال حق استفاده از مرخصي با حقوق را دارند. استفاده از مرخصي ضروري بدون حقوق نيز، با موافقت هيأت رئيسه، حداكثر يك ماه در سال خواهد بود و در صورت عدم استفاده مي توانند در سال هاي بعد استفاده نمايند.

ماده 86 - اجازه مرخصي تمام مدت يك جلسه يا قسمتي از جلسات مجلس با موافقت هيأت رئيسه مجلس و در كميسيون ها و شعب با رؤساي كميسيون ها و شعب خواهد بود.

ماده 87 - هيچيك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصي نمي تواند غيبت نمايد مگر با عذر موجه از قبيل بيماري يا حوادث غيرمترقبه. ششم - غيبت نمايندگان

ماده 89 - به غيبت و تأخير غيرموجه حقوق تعلق نمي گيرد. ‌

ماده 90 - محاسبه ساعات غيبت در كميسيون ها با رؤساي كميسيون ها و در جلسات رسمي مجلس با هيأت رئيسه مي باشد و در هر دو صورت، اعلان رسمي غيبت با هيأت رئيسه مجلس خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است غيبت و تأخير غيرموجه نمايندگان در كميسيون ها را هر ماه به اطلاع نمايندگان برساند.

ماده 91 - غيبت، تأخير غيرموجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و در صورت مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد. تبصره - غيبت غيرموجه از دو جلسة كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمي مجلس مي باشد. هفتم - استعفا نماينده و نحوه بررسي آن ‌

ماده 92 - هر نماينده كه اعتبارنامه او به تصويب رسيده است مي تواند از مقام نمايندگي استعفاء دهد. پذيرش استعفاء موكول به تصويب مجلس است.

ماده 93 - نماينده تقاضاي استعفاء مدلّل خود را به عنوان رئيس مجلس مي نويسد و رئيس مجلس آن را در اولين جلسه علني و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور كار هفتة بعد مي گذارد. نماينده مي تواند قبل از شروع بررسي در مجلس تقاضاي استعفاء خويش را مسترد دارد.

ماده 95 – هر گاه تقاضاي استعفاء تعدادي از نمايندگان به نحوي باشد كه مانع از تشكيل جلسه رسمي گردد قابل طرح در مجلس نيست. مبحث اول - جلسات مجلس

ماده 96 - انعقاد رسمي جلسات و اعتبار اخذ رأي منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمايندگان مي‌ باشد. اكثريت مطلق وقتي حاصل مي‌ شود‌كه بيش از نصف نمايندگان حاضر، رأي مثبت دهند، مگر در مواردي كه قانون اساسي و يا در اين آيين‌ نامه نصاب ديگري تعيين شده باشد. تبصره 1 - براي ادامه مذاكراتي كه منجر به اتخاذ تصميم و يا اخذ رأي نمي شود حضور حداقل نصف نمايندگان كافي است. تبصره 2 - جلسات رسمي با تلاوت آياتي چند از قرآن مجيد به تشخيص هيأت رئيسه كه حتي الامكان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.

ماده 97 - نمايندگان بايد در روزي كه قبلاً براي تشكيل جلسه رسمي معين مي شود در مجلس حاضر شوند. در صورت تأخير بدون عذر موجه از طرف هيأت رئيسه توبيخ خواهند شد. همچنين، هريك از نمايندگان كه در موقع اخذ رأي با اعلام قبلي رئيس مجلس مبني بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبيخ خواهد بود و در صورت تكرار تأخير وغيبت، مقررات آيين نامه از طرف هيأت رئيسه دربارة او اجراء خواهد شد. اسامي نمايندگاني كه سه بار غيبت غيرموجه در يك ماه داشته باشند در روزنامه ها درج خواهد شد.

ماده 98 - تشخيص عده حضار با استفاده از تابلو است كه در اول هر جلسه و قبل از اخذ آراء به وسيلة رئيس جلسه بايد اعلام شود. تبصره - در صورتي كه تابلو خراب شود، حداكثر تا پايان همان جلسه تشخيص عده حاضر با منشيان خواهد بود و هيأت رئيسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمير و اصلاح تابلو اقدام نمايد.

ماده 99 - حداكثر مدت براي هر جلسه رسمي چهار ساعت است كه يكسره و يا با فاصله تنفس مي باشد، مگر در موارد ضروري كه به تشخيص رئيس و تصويب مجلس خواهد رسيد. غايبين بعد از تنفس نيز مشمول مقررات مربوط به غيبت و تأخير خواهند بود. تبصره - وقت دستور جلسات رسمي مجلس چنان تنظيم خواهد شد كه جز در موارد اضطراري با اول وقت اداي نماز برخورد نداشته باشد.

ماده 100 - اعضاي هيأت رئيسه مجلس بايد در ساعتي كه قبلاً براي تشكيل جلسات تعيين مي شود، حاضر شوند و در صورت تأخير يا غيبت بدون عذر موجه با تشخيص رئيس بر طبق اين آيين نامه جريمه مي شوند.

ماده 101 - تشكيل جلسات و رعايت ترتيب مذاكرات و اجراي آيين نامه و حفظ نظم جلسه طبق اين آيين نامه به عهدة رئيس جلسه است.

ماده 104 - رئيس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشكيل و دستور جلسه بعد را اعلام مي كند كه در صورت مذاكرات درج شود، مگر در موارد اضطراري (به تشخيص هيأت رئيسه) كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، بايد بطور رسمي اعلام شود.

ماده 105 - در صورتي كه در مجلس بي‌ نظمي و تشنج بوجود آيد كه مانع ادامه كار مجلس باشد و رئيس نتواند از آن جلوگيري كند، در جاي خود‌ قيام مي‌ نمايد. هرگاه برخاستن رئيس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقيقه به عنوان تنفس تعطيل مي‌ كند و نمايندگان از جلسه خارج ‌مي‌ شوند و پس از انقضاي پانزده دقيقه مجدداً جلسه تشكيل مي‌ شود. هرگاه بي‌ نظمي و تشنج تجديد شود، رئيس جلسه را ختم و آن را به روز ديگري‌ موكول مي‌ نمايد. ‌ مبحث دوم - نطق‌ ها و مذاكرات ‌ اول - نطق‌ ها

ماده 107 - در هر جلسه قبل از ورود در دستور، رئيس مجلس مي تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فوري روز مطالبي را كه آگاهي مجلس از آن ضروري باشد به اطلاع نمايندگان برساند. حداكثر مدت براي اين مطالب پانزده دقيقه خواهد بود.

ماده 109 - ناطق نبايد از موضوع مورد بحث خارج شود. هرگاه رئيس تشخيص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن يك نطق، دو نوبت به وي تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعة سوم مي تواند وي را از ادامة نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نمايد، مگر اين كه مجلس ادامة صحبت را تاييد كند.

ماده 110 - قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمايندگان و هر گونه تهمت و توهين و ايرادگيريهاي شخصي و حركات و تظاهراتي كه موجب بي نظمي مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازاتهاي مندرج در اين آيين نامه خواهد گرديد. رئيس مجلس مسؤول جلوگيري از اين تخلفات است. دوم - مذاكرات

ماده 112 - مذاكرات كامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداكثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بين نمايندگان توزيع مي شود. نماينده اي كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبي بر خلاف اظهارات او ثبت شده باشد، بطور اختصار مي تواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمي تذكر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاكرات، در مجموعه مذاكرات مجلس درج مي شود. صورت مذاكرات جلسات بايد به امضاي رئيس يا نايب رئيس مجلس كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.

ماده 113 – هر گاه هنگام بحث در بارة طرحها و لوايح، رئيس جمهور و معاونان او، وزيران و معاونان آنان و همچنين مخبرين كميسيون هاي مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعايت مواد طرح شده صحبت كنند، برابر مدت تعيين شده در آيين نامه به آنان اجازه داده خواهد شد.

ماده 115 – هرگاه نمايندگان در رابطه با مسائل مهم مملكتي و يا بين المللي و مناسبتهاي خاص لازم بدانند مي توانند بيانيه صادر كنند و هيأت رئيسه موظف است چنانچه بيانيه صادره به امضاء حداقل نصف به علاوه يك مجموع نمايندگان رسيده باشد آن را در پايان جلسه علني مجلس قرائت كند.

ماده 116 - گزارش نهايي كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي پس از ارائه به هيأت رئيسه مجلس، در صورتي كه مربوط به عموم باشد، بدون رعايت نوبت در دستور كار قرار مي گيرد و در اولين جلسه علني قرائت خواهد شد.

ماده 117 - رؤساي جمهور، نخست وزيران، رؤساي مجلس و مقامات عالي رتبه كشورهاي ديگر كه به دعوت مقامات جمهوري اسلامي ايران به ايران مي آيند و بنا به صلاحديد همتاي آنان و تصويب هيأت رئيسه مجلس حضورشان در جلسه رسمي و علني به مصلحت باشد مي توانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنراني نمايند. مبحث سوم – آراء ‌اول - كميت آراء

ماده 118 - مصوبات مجلس با رأي موافق اكثريت مطلق حاضرين معتبر است مگر در مواردي كه در قانون اساسي و يا اين آيين نامه نصاب ديگري‌ معين شده باشد. ‌

ماده 119 - كليه انتخاباتي كه در مجلس و كميسيون ها و شعب به عمل مي آيد، اعم از اينكه فردي يا جمعي باشد باستثناء انتخاب رئيس، اعضاء حقوقدان شوراي نگهبان كه با اكثريت مطلق عده حاضر انتخاب مي شوند و موارد ديگري كه در اين آيين نامه حد و نصاب ديگري براي آن تعيين شده است با رأي اكثريت نسبي است و در صورت تساوي آراء، به تعداد مورد نياز از منتخبين به حكم قرعه تعيين مي شود. اسامي كليه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئيس جلسه اعلام مي شود.

ماده 120 - رأي گيري نسبت به موارد زير با اكثريت خاص و به ترتيب ذيل خواهد بود: الف - اكثريت دوسوم حاضران: 1 - تصويب آيين نامه داخلي مجلس و تفسير آن. 2 - تصويب تشكيل جلسة غيرعلني مجلس. 3 - تصويب تقاضاي دو و سه فوريت طرحها و لوايح. ب - اكثريت دوسوم مجموع نمايندگان: 1 - تصويب درخواست مراجعه به آراء عمومي. 2 - تصويب عدم كفايت رئيس جمهور. ‌دوم - كيفيت آراء

ماده 121 - رأي گيري در مجلس به يكي از روشهاي ذيل انجام مي گيرد: 1 - با دستگاه الكترونيكي. 2 - علني با ورقه. 3 - مخفي با ورقه

ماده 122 - هيأت رئيسه مجلس موظف است مجلس را به وسايل پيشرفته الكترونيكي مجهز نمايد تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رأي مخالف، موافق و ممتنع با وسايل مذكور ممكن و ميسر گردد و نتيجه آراء را در معرض ديد نمايندگان قرار دهد. در موارد نقص فني دستگاهها حداكثر براي يك هفته رأي گيري با قيام و قعود يا طرق ديگر انجام خواهد شد. تمديد اين مهلت با تصويب مجلس خواهد بود.

ماده 123 - در مورد ذيل اخذ رأي علني با ورقه خواهد بود: هر گاه حداقل ده نفر از نمايندگان به جاي استفاده از دستگاه الكترونيكي و يا قيام و قعود رأي علني با ورقه را تقاضا نمايند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رأي گيري به عمل مي آيد و در صورت تصويب درخواست، اصل موضوع با ورقه و بطور علني به رأي گذاشته مي شود.

ماده 127 - به مجرد اعلام اخذ رأي، توسط رئيس جلسه تعداد نمايندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارش گر اعلام و بلافاصله اخذ رأي به عمل مي آيد. در موارد نقص فني دستگاه شمارش گر عده حاضران مستند به شمارش اكثريت منشيان خواهد بود.

ماده 128 - در كليه موارد، نتيجه رأي مجلس بايد صريحاً به وسيلة رئيس اعلام گردد.

ماده 131 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- امضاء‌ كنندگان طرحهاي قانوني حق دارند در كميسيون مربوط كه طرح آنها مطرح است، براي اداي توضيح حاضر شوند و كميسيون‌ تاريخ بحث پيرامون طرح را كتباً به آنان اعلام مي‌نمايد.

ماده 132 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- پس از اعلام وصول طرح قانوني، چنانچه جمعي از امضاء‌ كنندگان تقاضاي كتبي استرداد آن را بنمايند بطوري كه امضاء‌كنندگان باقي‌مانده كمتر از پانزده نفر گردند، درصورتي كه تقاضاي استرداد قبل از تصويب طرح در شور اول باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد‌ و در صورتي كه طرح در شور اول به تصويب رسيده باشد پس از توضيح يك نفر از تقاضاكنندگان و صحبت يك نفر مخالف، با رأي مجلس، طرح قابل ‌استرداد مي‌باشد.

ماده 133 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- اگر طرحي مورد تصويب مجلس يا كميسيون‌هاي موضوع اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي واقع نشد بدون تغيير اساسي تا‌ شش ماه ديگر نمي‌توان آن را مجدداً به مجلس پيشنهاد نمود مگر با تقاضاي كتبي پنجاه نفر نماينده و تصويب مجلس. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- لوايح قانوني

ماده 134 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- لوايح قانوني كه ازطرف دولت به مجلس پيشنهاد مي‌شود، بايد؛ 1- داراي موضوع و عنوان مشخص باشد. 2- دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه لايحه به ‌وضوح درج شود. 3- داراي موادي متناسب با اصل موضوع و عنوان لايحه باشد.

ماده 135 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- طبق اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسي كليه لوايح قانوني تقديمي به مجلس بايد به امضاء رئيس جمهور و وزير يا وزراء مسؤول ‌رسيده باشد. درصورت نداشتن وزير مسؤول، امضاء رئيس جمهور كافي است.

ماده 136 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391)- لوايح قانوني با رعايت اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسي بايد در جلسه علني مجلس توسط وزير مربوط و يا نماينده دولت تقديم ‌گردد و درموقع طرح آن نيز بايد وزير مربوط يا يكي از وزراء به‌ تناسب موضوع حاضر باشد. ‌معاونان امور مجلس رئيس جمهور و وزراء و سازمان برنامه و بودجه، رئيس يا رابط امورمجلس شوراي عالي استانها كه رسماً به مجلس معرفي شده‌ باشند، مي‌توانند بجاي رئيس جمهور و وزراء در جلسات مجلس و كميسيون‌ها براي توضيح و دفاع لازم حضور يابند.

ماده 138 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- يك نسخه از كليه طرحها و لوايحي كه تقديم مجلس مي‌شود پس از اعلام وصول ،از طريق رسانه ها در اختيار عموم قرار مي‌گيرد. سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- طرحهاي شوراي‌عالي استانها ‌

ماده 141 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391)- نمايندگان مجلس و دولت نمي‌ توانند يك طرح يا لايحه قانوني را كه بيش از يك موضوع دارد به‌عنوان ماده واحده پيشنهاد و تقاضاي‌ تصويب نمايند. درصورتي كه طرح يا لايحه مشتمل بر بيش از يك موضوع باشد، بايد مواد و تبصره‌ها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گيرد. هيأت‌ رئيسه موظف است قبل از اعلام وصول طرحها و لوايح مفاد اين ماده را رعايت نمايد.لايحه بودجه سالانه كل كشور و متمم آن از اين قاعده مستثني است. مبحث دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)– مراحل بررسي و تصويب طرحها و لوايح عادي ‌

ماده 142(الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- بررسي و تصويب كليه طرح ها و لوايح عادي يك شوري خواهد بود به جز مواردي كه در اين آئين نامه نحوه رسيدگي مشخص شده و يا به تشخيص هيأت رئيسه بررسي آنها به صورت دوشوري ضرورت داشته باشد. تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)– چنانچه نظر كميسيون مبني بر رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه موضوع اين ماده باشد و درجلسه علني، كليات آن طرح يا لايحه به تصويب برسد اين گونه طرح ها و لوايح به كميسيون براي رسيدگي شوردوم ارجاع مي شود.

ماده 143 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- رئيس جلسه مكلف است وصول كليه طرحها و لوايح عادي را كه به مجلس تقديم مي‌شود با رعايت اصل هفتاد و پنجم (75) قانون‌اساسي در همان جلسه و يا حداكثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به كميسيون‌هاي مربوطه ارجاع نمايد و به‌دستور وي فوراً تكثير و در اختيار‌نمايندگان قرار گيرد.

ماده 146 (منسوخه 30ˏ02ˏ1391)- گزارش رد يا مسكوت ماندن طرح يالايحه، زماني در دستور كار مجلس قرار مي گيرد كه دولت در خصوص لايحه يا پانزده نفر از نمايندگان طراح در خصوص طرح، ظرف مدت يك ماه پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون از هيأت رئيسه مجلس تقاضا نمايند در دستور كار مجلس قرارگيرد در غيراين صورت بايگاني مي شود مگر اين كه درگزارش كميسيون زمان مشخصي براي مسكوت ماندن تعيين شده باشد كه در اين صورت پس از پايان يافتن مدت تعيين شده در دستور كار كميسيون قرار خواهد گرفت.

ماده 147 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- پيشنهاد دهندگان مي‌توانند در كميسيون مربوطه حاضر شوند و توضيحات لازم را در باره پيشنهاد خود بدهند. كميسيون موظف است،‌حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح پيشنهاد، كتباً پيشنهاد دهندگان را به كميسيون دعوت كند. ‌

ماده 148 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- كميسيون‌ها موظفند، در موقع رسيدگي به طرحها و لوايح ، از وزراء و بالاترين مقام دستگاه ذي‌ربط دعوت به عمل آورند.

ماده 149 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- درجلسات كميسيون‌ها نمايندگاني كه عضويت در آن كميسيون را ندارند بدون داشتن حق رأي مي‌توانند حاضر شوند و در صورتي كه‌از طرف كميسيون براي اداي توضيح يا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند بايد شركت نمايند ولي حق رأي ندارند. ب (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- بررسي و تصويب طرحها و لوايح در مجلس

ماده 153 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397)- در شور دوم در باره اصل مواد مذاكره به عمل نمي‌آيد مگر آنكه در گزارش كميسيون مواد جديدي اضافه شده باشد يا به تشخيص هيأت‌ رئيسه در بعضي مواد تغييرات اساسي داده شده باشد. در اين صورت مخالف و موافق از بين ثبت ‌نام ‌كنندگان در لوح يا دستگاه الكترونيك به قيد قرعه تعيين مي ‌شوند، كه هر يك مي ‌توانند به مدت پنج دقيقه صحبت كنند و در صورت لزوم سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نيز صحبت مي‌كنند و آنگاه نسبت به ماده يا مواد مورد نظر رأي‌ گيري مي‌ شود.

ماده 154 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387)- چنانچه در شور دوم، كميسيون بعضي از مواد طرح يا لايحه را حذف و يا تغيير كلي داده باشد، هر يك از نمايندگان ميتوانند همان ماده‌را پيشنهاد نمايند و پس از صحبت يك مخالف و يك موافق و سخنگو كميسيون و نماينده دولت نسبت به ماده رأي‌ گيري مي‌شود. چنانچه اصل ماده ‌تصويب شد پيشنهادهاي اصلاحي كه قبلاً به كميسيون داده شده، قابل طرح و بحث و رأي‌ گيري خواهد بود.

ماده 156 (منسوخه 04ˏ11ˏ1394)- اصلاحاتي كه در ماده‌اي پيشنهاد مي‌گردد قبل از خود ماده در باره آنها در مجلس رأي گرفته مي‌شود.

ماده 157(اصلاحي 04ˏ11ˏ1394)- هنگام بحث نسبت به هر ماده، چنانچه بنا به درخواست كتبي هر يك از نمايندگان به تشخيص رئيس جلسه ابهامي در ماده مطرح‌ شده وجود داشته باشد، پيشنهاد رفع ابهام در جلسه پذيرفته و با صحبت يك مخالف و يك موافق هركدام به مدت حداكثر پنج دقيقه به رأي گذاشته مي ‌شود و يا موضوع جهت رفع ابهام توسط رئيس‌ جلسه به كميسيون اصلي ارجاع مي ‌گردد. مبحث سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- مراحل بررسي و تصويب طرحها و لوايح فوري ‌اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- كليات موضوع طرحها و لوايح فوري

ماده 158 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- طرحها و لوايح فوري عبارتند از يك فوريتي، دوفوريتي و سه فوريتي.

ماده 160 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- اصل بر عادي بودن رسيدگي طرحها و لوايح است. بنابراين فوريت آنها بايد مبين ضرورت و يا حالت استثنايي و مستند به دلائل ذيل ‌باشد: 1 - يك فوريت؛ نياز فوري جامعه و اولويت طرح و يا لايحه مورد نظر نسبت به ساير موارد مطروحه. 2 - دوفوريت؛ ضرورت جلوگيري از وقوع خسارت احتمالي و فوت فرصت. 3 - سه فوريت؛ حالت كاملاً اضطراري و حياتي و براي مقابله سريع با خسارت حتمي.

ماده 161 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- در طرحها و لوايحي كه فوريت آنها تصويب شده باشد، ابتدا نسبت به اصل آن مذاكره مي‌شود و پس از آن براي ورود به شور در ماده ‌واحده يا مواد، رأي گرفته مي‌شود و آنگاه راجع به هر يك از مواد جداگانه مذاكره و اخذ رأي به عمل مي‌آيد.

ماده 162 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- با تقاضاي دولت يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده يا مواد طرح و يا لايحه مي‌ توان از آن‌سلب فوريت بطور مطلق، و يا سلب يك فوريت از دو فوريت، و يا يك يا دو فوريت از طرحها و لوايح سه فوريتي نمود. تقاضاي فوريت يا سلب فوريت براي هر‌طرح و يا لايحه فقط يك‌ بار امكانپذير است. دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- طرحها و لوايح يك فوريتي

ماده 163 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- طرحها و لوايح يك فوريتي، پس از تصويب فوريت، به كميسيون‌هاي اصلي، فرعي ارجاع مي‌شود تا خارج از نوبت مورد بررسي و‌تصويب قرار گيرد. گزارش كميسيون درباره اين طرحها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بين نمايندگان توزيع‌ مي‌شود.

ماده 164 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391)- طرحها و لوايح يك فوريتي يك شوري است و پس از وصول گزارش كميسيون، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار مي‌گيرد و‌يك نوبت درباره آن شور به عمل مي‌آيد، بدين.‌ترتيب كه ابتدا نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و اخذ رأي مي‌شود.‌ ‌سوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- طرحها و لوايح دوفوريتي

ماده 166 (منسوخه 30ˏ02ˏ1391)- طرحها و لوايح سه ‌فوريتي، پس از تصويب فوريت، بلافاصله در همان جلسه در دستور مجلس قرار مي‌گيرد.

ماده 167 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391)- در طرحها و لوايح سه فوريتي، پس از تصويب فوريت بلافاصله كليات و سپس، در همان جلسه نسبت به ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و رأي‌گيري‌ مي‌شود. ‌پيشنهاد نمايندگان قبل از ورود به ماده واحده يا هريك از مواد پذيرفته مي‌شود و نسبت به آنها پس از اظهارات يك مخالف و يك موافق و نماينده دولت‌ اخذ رأي به عمل مي‌آيد. مبحث چهارم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- بررسي طرحها و لوايح طبق اصل هشتاد و پنجم (85) ‌

ماده 169 (اصلاحي 28ˏ05ˏ1397)- هرگاه دولت يا پانزده نفر از نمايندگان قبل از شروع رسيدگي نهايي در مجلس تقاضاي ارجاع طرح يا لايحه‌اي را طبق اصل هشتاد و پنجم (85) به كميسيون يا كميسيون‌هاي‌ مجلس و يا دولت بنمايد، اين تقاضا در جلسه علني اعلام و در دستور هفتگي بعدي مجلس قرار مي ‌گيرد.

ماده 170 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- هنگام طرح تقاضاي مزبور در مجلس، نماينده دولت و يا نماينده منتخب تقاضاكنندگان، دلائل ضرورت ارجاع طرح و يا لايحه را‌ حداكثر به مدت ده دقيقه بيان مي‌ نمايد و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق كه قبلاً ثبت ‌نام كرده‌اند و درصورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت‌ گرفته‌اند، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت كرده و آنگاه رأي‌گيري مي‌شود.

ماده 171 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- پس از موافقت مجلس، طرح يا لايحه به كميسيون فرستاده مي‌شود. ترتيب رسيدگي اين قبيل طرحها و لوايح در كميسيون همان ترتيب ‌رسيدگي و تصويب طرحها و لوايح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصويب رأي حداقل دو سوم اعضاء كميسيون مي‌باشد.

ماده 173 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391)- در صورتي كه مجلس تصويب دائمي اساسنامه سازمانها، شركتها، مؤسسات دولتي و يا وابسته به دولت را به دولت واگذار كند.اساسنامه بايد در جلسات هيأت وزيران مطرح شود و به تصويب برسد ترتيب ‌رسيدگي و تصويب اساسنامه‌ هاي مذكور طبق آيين‌ نامه داخلي هيأت وزيران خواهد بود. مبحث پنجم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- تفسير قوانين

ماده 174 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391)- رسيدگي به طرحها و لوايح مربوط به شرح و تفسير قوانين عادي يك شوري است و مي‌تواند با فوريت مورد‌ مذاكره قرار گيرد، در تفسير قوانين بحث در كليات و جزئيات از هم تفكيك نمي‌ شود.

ماده 175 (اصلاحي 26ˏ09ˏ1387)- درصورتي كه استفساريه به‌ صورت عادي و يك فوريتي باشد، پس از گزارش كميسيون و توضيح سخنگو، يك مخالف و يك موافق، هر يك‌ به مدت ده دقيقه صحبت خواهند كرد. با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق تا 2 برابر قابل تغيير‌است. در مورد تفسير قوانين نماينده دولت هم مي‌تواند صحبت كند.

ماده 176 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- درصورتي كه گزارش كميسيون و همين‌ طور پيشنهادهاي ديگر كه به كميسيون رسيده است، به تصويب مجلس نرسد، هر نماينده ‌مي‌تواند نظر خود را كتباً به هيأت رئيسه بدهد. پيشنهادها به ترتيب وصول مورد بحث قرار مي‌گيرد و اگر پيشنهادي به تصويب نرسيد موضوع براي ‌بحث بيشتر به كميسيون ارجاع مي‌شود.

ماده 177 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- درصورتي كه تفسير بصورت دو فوريتي و سه فوريتي باشد همانند ديگر طرحها و لوايح دو فوريتي و سه‌ فوريتي مورد رسيدگي قرار‌ مي‌ گيرد. مبحث ششم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- نكات مشترك مربوط به بررسي طرحها و لوايح ‌

ماده 178 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- در مواردي كه طرح يا لايحه قانوني مربوط به امور داخلي مجلس نباشد، از طريق هيأت رئيسه به وزير يا مسؤول اجرائي مربوطه رسماً‌اطلاع داده مي‌ شود تا خود يا معاون او كه رسماً به مجلس معرفي شده در جلسه علني حاضر شود و در مذاكرات شركت نمايد. درصورت اطلاع و عدم ‌حضور وزير يا معاون بدون عذر موجه، ازطرف رئيس مجلس مؤاخذه خواهد شد. بهر صورت، در همان جلسه، حتي با عدم حضور وزير يا مسؤول‌ اجرائي مربوطه، طرح يا لايحه مورد بررسي قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصميم خواهد شد. ‌

ماده 179 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- سوالات توضيحي نمايندگان، در شور اول يا دوم طرحها و لوايح كه مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس كتباً به رئيس‌ مجلس تقديم مي‌شود. رئيس اين سوالات را به سخنگوي كميسيون مربوط يا به نماينده دولت مي‌دهد تا به هنگام توضيح و يا توجيه به آن پاسخ داده شود.

ماده 182 (اصلاحي 30ˏ02ˏ1391)- درصورتي كه نمايندگان نسبت به اجراي آيين‌ نامه داخلي مجلس تخلفي را كه مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمايند، حق دارند‌ بلافاصله مورد تخلف را قبل از رأي گيري و با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداكثر ظرف سه دقيقه تذكر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق‌ و يا پايان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداكثر ظرف سه دقيقه تذكر دهند چنانچه رئيس تذكر را وارد بداند‌ موظف است به آن ترتيب اثر دهد.

ماده 183 (منسوخه 26ˏ09ˏ1387)- پس از آنكه مجلس درباره طرح يا لايحه‌اي رأي نهائي داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به آن در اداره كل قوانين مجلس‌ بايگاني مي‌شود. ‌ ماده 183(الحاقي 30ˏ02ˏ1391)ـ اخطار و تذكر پس از رأي گيري در مجلس درباره موضوع رأي گيري شده پذيرفته نمي شود و مصوبات مجلس قابل تغيير يا اصلاح يا ارجاع به كميسيون نيست و بايد مراحل تعيين شده در اين آيين نامه اجراء شود. مبحث هفتم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- ارجاع مصوبات مجلس به شوراي نگهبان و مراحل‌رسيدگي آنها

ماده 184 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- كليه مصوبات مجلس رسماً به شوراي نگهبان فرستاده مي‌ شود. درصورتي كه شورا ظرف ده روز پس از وصول يا پس از انقضاي ده روز‌ تمديد مذكور در اصل نود و پنجم (95) قانون اساسي، مخالفت خود را اعلام نكرد، طبق اصل نود و چهارم (94) قانون اساسي، مصوبات از طرف‌ مجلس جهت امضاء و ابلاغ به رياست جمهوري ارسال مي‌شود. ‌ تبصره (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شوراي نگهبان به مجلس جزء مهلت‌هاي مقرر محسوب نمي‌گردد.

ماده 185 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهائي شوراي نگهبان از دستور خارج نمي‌شود. شوراي نگهبان، درصورت رد مصوبات مجلس،‌موظف است علت رد را صريحاً به مجلس گزارش نمايد تا بلافاصله تكثير و توزيع شود.

ماده 189 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- يك هفته پس از معرفي دولت، براي بحث و بررسي خط مشي و اصول كلي برنامه دولت و اخذ رأي اعتماد براي هيأت وزيران‌ جلسات مجلس به‌ طور متوالي تشكيل مي‌گردد. با پيشنهاد رئيس و تصويب مجلس، جلسات بصورت صبح و بعد از ظهر برگزار خواهد شد. مجلس در‌اين جلسات نطق نخواهد داشت.

ماده 191 (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- درمورد اصول هشتاد و هفتم (87) و يكصد و سي و ششم (136) قانون اساسي، كيفيت رأي اعتماد به وزير يا هيأت وزيران و همه‌ مسائل مربوط به آن طبق اين آيين‌نامه خواهد بود. ‌تشخيص مسائل مهم و مورد اختلاف مذكور در اصل هشتاد و هفتم (87) كه دولت مي‌تواند در زمينه آنها از مجلس رأي اعتماد بگيرد، با هيأت وزيران‌است. مبحث دوم (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- نحوه بررسي اصول هشتاد و هشتم (88) و ‌هفتاد و ششم (76) قانون اساسي اول (الحاقي 26ˏ09ˏ1387)- تذكر و سؤال: ‌ الف – تذكر:

ماده 194- بر طبق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسي، وزير مورد سؤال مكلف است حداكثر ظرف ده روز از تاريخ ابلاغ سؤال، در مجلس حضور يافته و پاسخ دهد، والاّ از طرف رئيس مجلس بازخواست مي شود، مگر آن كه وزير رسماً و با عذر موجه تقاضاي تأخير حداكثر براي مدت يك ماه نموده باشد كه قبول اين تقاضا منوط به رأي مثبت مجلس خواهد بود. پس از حضور، وزير مورد سؤال و نماينده اي كه سؤال نموده و يا نماينده منتخب سؤال كنندگان به ترتيب مقرر در اين آيين نامه صحبت مي نمايند.

ماده 197 - رئيس جمهور موظف است ظرف مدت يك ماه از تاريخ دريافت سؤال در جلسه علني مجلس حضور يابد و به سؤال مطروحه نمايندگان پاسخ گويد مگر با عذر موجه با تشخيص مجلس شوراي اسلامي. مدت طرح سؤال از طرف نماينده منتخب سؤال كنندگان حداكثر پانزده دقيقه و مدت پاسخ رئيس جمهور حداكثر يك ساعت خواهد بود. دوم - تحقيق و تفحص

ماده 199 ـ مهلت انجام تحقيق و تفحص شش ماه مي باشد و در صورت ضرورت، با درخواست هيأت تحقيق و تفحص و تصويب هيأت رئيسه مجلس حداكثر تا شش ماه ديگر قابل تمديد مي باشد.

ماده 200 – در صورت احراز تخلف و ضرورت تعقيب توسط هيأت تحقيق و تفحص، متخلف توسط هيأت رئيسه مجلس به محاكم قضائي معرفي مي شود. دستگاه قضائي صالحه موظف است طبق مقررات خارج از نوبت تقاضاي كميسيون را مورد رسيدگي قرار داده و نتيجه آن را به كميسيون اعلام نمايد.

ماده 201 - مسؤولان دستگاه مورد تحقيق و تفحص و كليه دستگاههاي اجرائي، قضائي و نهادهاي انقلاب اسلامي موظف به فراهم نمودن امكانات و تسهيلات مورد نياز هيأت و در اختيار گذاردن اطلاعات و مدارك درخواستي هيأت مي باشند و در صورت عدم همكاري، مسؤولان دستگاه ذي ربط متخلف و مجرم محسوب مي گردند و با شكايت هيأت تحقيق و تفحص، مورد تعقيب قضائي قرار خواهند گرفت. مبحث سوم - نحوه بررسي موارد خاص و مهم ‌اول - نحوه تصويب معاهدات و قراردادهاي بين المللي ‌

ماده 202 - در تقديم لوايح قانوني كه در آنها، دولت تقاضاي تصويب عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه بين المللي و يا الحاق به پيمانهاي بين المللي را دارد، متن كامل آنها بايد جهت بررسي ضميمه لوايح تقديمي مذكور باشد.

ماده 203 - موارد مذكور در ماده (203) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع مي شود و به كميسيون مربوطه ارجاع مي گردد.

ماده 204 - در صورتي كه دولت براي موارد مذكور در ماده (203) قيد مهم قائل شده باشد و يا كميسيون مربوط تا يك هفته پس از وصول و يا پانزده نفر نمايندگان، چنين قيدي را پيشنهاد كنند، رسيدگي به اين قيد بلافاصله در دستور كار مجلس قرار مي گيرد تا پس از پيشنهاد و اظهارات يك مخالف و يك موافق (هر يك پنج دقيقه) به رأي گذاشته شود.

ماده 205 - در صورتي كه قيد اهميت به تصويب مجلس نرسد يا در اين باره از ناحيهٔ دولت يا كميسيون مربوط يا پانزده نفر از نمايندگان تقاضايي به عمل نيايد عهدنامه، مقاوله نامه، قرارداد و يا موافقتنامه، عادي تلقي شده و مجلس به صورت يك شوري آن را مورد رسيدگي قرار خواهد داد، بدين ترتيب كه پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هر كدام حداكثر به مدت پانزده دقيقه) و صحبت مخبر كميسيون و نماينده دولت به رأي گذاشته مي شود.

ماده 208 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382)- در لايحه تقديمي مربوط به اصلاح جزئي در خطوط مرزي، متن كامل عهدنامه بين‌المللي آن، كه براساس اصل هفتاد و هشتم (78)‌قانون اساسي تنظيم شده باشد، جهت بررسي بايد ضميمه گردد. متن اين عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع و همزمان‌ به كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي ارجاع مي‌شود. ‌

ماده 209 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382)- كميسيون مذكور در مادهٔ قبل، پس از كسب نظر مشورتي كميسيون قضائي و حقوقي و با دعوت از نماينده شوراي‌عالي امنيت ملي و‌نمايندگان پيشنهاددهنده، به بررسي همه‌ جانبه موضوع مي‌پردازد و ظرف يك‌ ماه گزارش تفصيلي خود را مبني‌ بر قبول يا رد عهدنامه به ضميمه ‌پيشنهادهاي اساسي به هيأت رئيسه ارسال مي‌دارد. ‌

ماده 210 (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382)- لوايح مربوط به عهدنامه‌هاي اصلاح جزئي در خطوط مرزي همانند ساير عهدنامه‌هاي بين‌المللي مهم دو شوري خواهد بود و به همان‌ ترتيب نيز موردبررسي قرار خواهد گرفت. اين نوع عهدنامه‌ها، در صورتي كه صرفاً براي اصلاحات جزئي، با درنظرگرفتن مصالح كشور و رعايت اصل‌هفتاد و هشتم (78) قانون اساسي دو طرفه باشد و به استقلال و تماميت ارضي كشور لطمه نزند، با تصويب چهارپنجم مجموع نمايندگان مجلس معتبر‌خواهد بود. چهارم (اصلاحي 25ˏ03ˏ1382)- محدوديتهاي ضروري ‌

قانون آئین‌ نامه داخلی مجلس شورای اسلامی ‌ جهت مشاهده متن کامل "آیین نامه داخلی مجلس شورای اسلامی" منتشر شده توسط معاونت قوانین مجلس در خرداد ماه 1402 به شماره شناسنامه (49296) مراجعه نمایید باب اول - کلیات فصل اول - تشکیل و افتتاح مجلس ‌ مبحث اول - تشکیل و افتتاح مجلس ‌اول - تشکیل مجلس